Παρασκευή 12 Ιουνίου 2009

“…οι τελευταίες γενιές των κοριτσιών, ψυχικές προεκτάσεις των ταμείων…”

.
Όταν σκεφτόμαστε τον όρο λογοκρισία στο ελληνικό τραγούδι, το μυαλό μας πηγαίνει αυτόματα στην περίοδο της επταετίας και τις απαγορεύσεις που υπέστη το πολιτικό τραγούδι. Βεβαίως, η επίσημη κρατική λογοκρισία, δεν είναι κάτι που αφορά μόνο το πολιτικό τραγούδι και φυσικά δεν έχει να κάνει μονάχα με μία περίοδο της νεοελληνικής ιστορίας. Από το ρεμπέτικο και τις διώξεις κυρίως των τραγουδιών που είχαν σαφείς αναφορές σε ουσίες, μέχρι το πολιτικό ή μάλλον καλύτερα, κοινωνικό τραγούδι, ο κατάλογος των λογοκριμένων στίχων είναι μεγάλος. Σε ορισμένες περιπτώσεις τα τραγούδια αυτά δεν ηχογραφήθηκαν ποτέ, άλλες φορές εκδόθηκαν με τροποποιημένους τους στίχους και κάποιες άλλες, οι δημιουργοί αρνήθηκαν να αλλάξουν το περιεχόμενο των στίχων, που τελικά αντικαταστάθηκαν από το “σήμα κατατεθέν” της λογοκρισίας: το μακρόσυρτο “μπιπ”. Ο Διονύσης Σαββόπουλος στο «Μακρύ ζεϊμπέκικο για το Νίκο» το 1979, αντικατέστησε τους λογοκριμένους στίχους με τον ήχο μιας μαγνητοταινίας που παίζει σε γρήγορη ταχύτητα, οι κομμένες φράσεις των στίχων στα ποιήματα της Κατερίνας Γώγου στο soundtrack της ταινίας «Παραγγελιά» του Παύλου Τάσιου καλύφθηκαν από το γνωστό μπιπ, και ένα σωρό άλλοι δημιουργοί αναγκάστηκαν να ανεχτούν παρόμοιες παρεμβάσεις προκειμένου να εκδώσουν τα τραγούδια τους, έστω και …κακοποιημένα.
.
Με μεγάλη έκπληξη, διαπιστώνουμε ότι αυτή η ιστορία δεν αφορά αποκλειστικά τις παλαιότερες δεκαετίες, αλλά φτάνει μέχρι και τις αρχές του ’90! Συγκεκριμένα, στο δίσκο της Λένας Πλάτωνος, «Μη μου τους κύκλους τάρατε» του 1991, συναντάμε το τραγούδι «Υπεραγορά Ι» το οποίο λογοκρίθηκε με την υπ’ αριθ. Γεν. Πρωτ. 23015/Ζ1/2173 απόφαση της δευτεροβάθμιας επιτροπής ελέγχου τραγουδιού. Στο τραγούδι, η Πλάτωνος τροποποίησε το «Σύμβολο της Πίστεως», κρατώντας τον κύριο κορμό του κειμένου και αντικαθιστώντας λέξεις και φράσεις, προκαλώντας την άμεση αντίδραση της επιτροπής λογοκρισίας. Το “βλάσφημο” περιεχόμενο του «Πιστεύω» της Πλάτωνος δεν ηχογραφήθηκε ποτέ, και η δημιουργός υποχρεώθηκε να εκδώσει το τραγούδι αφήνοντας μονάχα τη μουσική να παίζει χωρίς να ακούγονται οι επίμαχοι στίχοι. Ωστόσο, στο εσώφυλλο της πρώτης έκδοσης του βινυλίου, αναγράφονταν όλοι οι στίχοι του τραγουδιού χωρίς περικοπές, ως δείγμα “ανοχής” μιας λογοκρισίας που μπορεί μεν να είχε “εκδημοκρατιστεί”, δεν έπαυε όμως να παρεμβαίνει δραστικά κάθε φορά που οι δημιουργοί “ξεπερνούσαν τα όρια” που έθετε ο νόμος.
.
ΥΠΕΡΑΓΟΡΑ Ι
.
Οι τελευταίες γενιές των κοριτσιών των ταμείων
πατάνε τα πλήκτρα των αριθμομηχανών μηχανικά
και οι σκέψεις τους ποιος ξέρει που πετάνε
σε ποια τοπία σεισμικά, σε ποια ροδοσταχτιά ουτοπία
με βλέμμα απλανές βγάζουν απ΄ το στόμα τους
άφωνες χάρτινες κραυγές λογαριασμών
το χρήμα γλιστράει, πως γλιστράει
κι ό,τι γλιστράει σαν τίποτα γλιστράει
μέσα από τα χέρια τους
χέρια εξουδετερωμένα εργατικά.

Γεμίζουν τις σακούλες με τα είδη των ειδών
οι τελευταίες γενιές των κοριτσιών
ψυχικές προεκτάσεις των ταμείων
πρόδρομοι των κωδικών μηχανισμών.

Τώρα πια ένα απ’ τα κορίτσια αυτά
μέσα απ’ την τσέπη μου, μου διηγείται:
γεννήθηκα Κάρτα με αριθμό Κωδικό
σφραγίδα της Νέας Εποχής
άριστη η σχέση μου με την Εξουσία
το όνομά μου, Αναστασία
χαμόγελο αγγελικό, προκαλώ την έλξη.
Και πίσω από τη μάσκα ο άγνωστος Χ
με βυθίζεις μέσα στην τρύπα του υπολογιστή; να η εξυπηρέτηση
π.χ. Χρονική Κάρτα Απεριορίστων Διαδρομών
ο αριθμός της 666, ξέρεις
πιστεύω στο Χριστιανισμό:

Πιστεύω εις έναν Κωδικό Πατέρα Παντοκράτορα
ποιητήν ουρανού και γης, ορατών τε πάντων και αοράτων
και εις έναν Κύριον Αριθμόν τον Υιόν του Κωδικού τον μονογενή
του εκ του Πατρός γεννηθέντα προ πάντων των αιώνων.
Φως εκ φωτός. Κωδικόν αληθινόν εκ Κωδικού αληθινού
γεννηθέντα ου ποιηθέντα, ομοούσιω τω πατρί δι ου τα πάντα εγένετο.
Τον δι’ ημάς τους ανθρώπους και διά την ημετέραν σωτηρίαν
κατελθόντα εκ των ουρανών και σαρκοθέντα εκ πνεύματος Συμφέροντος
και Απληστίας της Παρθένου και ενανθρωπήσαντα.
Και Σταυρωθέντα επί Ημερών Ενανθρωπήσεως
και παθόντα και ταφέντα εις τους Υπολογιστάς
και αναστάντα την τρίτην ημέρα κατά την Μαζικήν Πληροφόρησιν
και ανελθόντα εις τους ουρανοξύστας
και καθιζόμενον εκ δεξιών του Κωδικού Πατρός
και πάλιν ερχόμενον μετά δόξης
κρίναι ζώντας και νεκρούς
ου της βασιλείας ουκ έσται τέλος.
Και εις την Κάρταν την Αγίαν την Ζωοποιόν
την εκ του Πατρός εκπορευομένην και συνδοξαζομένην
και λαλήσαν δια του Πολιτισμού.
Και εις μίαν Αγίαν Κωδικήν Εξουσίαν
ομολογώ εμβάπτισμα εις τας σχισμάς των Υπολογιστών
προσδοκώ ανάστασιν νεκρών
και ζωήν Κωδικήν του μέλλοντος αιώνος
αμήν, Αναστασία.




Η Κατερίνα Κούκα ερμήνευσε το “βλάσφημο” tango της Λένας Πλάτωνος, ενώ η ίδια ανέλαβε με την απαγγελία της το ρόλο του “κοριτσιού των ταμείων”, αφήνοντας στη μέση την αφήγησή της κατ’ εντολή της επιτροπής λογοκρισίας. Θεωρώ πως δε χρειάζεται να υπερασπιστούμε εμείς για λογαριασμό της δημιουργού τόσο το δικαίωμά της στην ελευθερία του λόγου, όσο και το ίδιο το ποιητικό και βαθιά πολιτικό περιεχόμενο του τραγουδιού. Άλλωστε, το έπραξε η ίδια, με το να συμπεριλάβει στο δίσκο την «Υπεραγορά Ι» χωρίς να δεχτεί να αφαιρέσει το μουσικό μέρος που συνόδευε τους λογοκριμένους στίχους, παραπέμποντας την ίδια στιγμή τον ακροατή στο εσώφυλλο του δίσκου για να “απαγγείλει” πλέον ο ίδιος το κείμενο που κόπηκε. Ούτε βεβαίως χρειάζεται εμείς να μιλήσουμε για το αυτονόητο: ότι δηλαδή, πρόκειται για ένα εκπληκτικό τραγούδι που με τον πιο σκληρό τρόπο πραγματοποιεί ένα βαθύ και ουσιαστικό σχόλιο πάνω στη σύγχρονη υπερκαταναλωτική κοινωνία, την αλλοτρίωση και τη μοναξιά, την πραγματική φτώχεια που στριμώχνεται στις φουσκωμένες από ψώνια πλαστικές σακούλες του supermarket. Τα “εξουδετερωμένα εργατικά χέρια” των κοριτσιών των ταμείων, το “αγγελικό τους χαμόγελο”, η “αφήγηση μέσα απ’ την τσέπη” μας, όλ’ αυτά συνθέτουν ένα εφιαλτικό σκηνικό που είναι τελικά μέρος της καθημερινότητας όλων μας. Και το καινούργιο «Πιστεύω» της σύγχρονης κοινωνίας, αναδύεται μέσα από τους στίχους και τη μουσική της Πλάτωνος, αφήνοντας κυριολεκτικά εμβρόντητο όποιον αντέχει να αντικρίσει κατάματα αυτή την πραγματικότητα, απαλλαγμένος από θρησκευτικές ή άλλες προκαταλήψεις.
.

Τρίτη 26 Μαΐου 2009

Νότης Μαυρουδής - Δημήτρης Μανθόπουλος: Κλόουν

Η καινούργια δισκογραφική εργασία του Νότη Μαυρουδή, βρίσκει ξανά το συνθέτη μπροστά σε μία παιδική χορωδία να ανακαλύπτει ήχους και αισθήματα με την αθωότητα ενός ενήλικα που, η ενασχόλησή του με τις παιδικές χορωδίες δεν είναι μια υπόθεση σημερινή και πρόσκαιρη. Ο «Κλόουν» κυκλοφορεί αυτές τις μέρες πολύχρωμος και φωτεινός στα δισκοπωλεία.

Ο συνθέτης σημειώνει:


Μάλλον θα με απασχολήσουν και στο μέλλον τα τραγούδια με τις παιδικές χορωδίες. Από το 1995 που ξεκίνησα μια τέτοια δισκογραφική σκέψη (Χάρτινο Καράβι) δε σταμάτησα να επανέρχομαι κατά διαστήματα και να "γεφυρώνω" την ενηλικίωσή μου με την ανάγκη παιδικής αθωότητας, που όσο περνάει ο χρόνος ολοένα και μεγαλώνει.

Αυτή τη φορά, η Παιδική Χoρωδία του Δημοτικού Ωδείου της Νίκαιας του μαέστρου Θανάση Μιχαλόπουλου, είναι το όχημα και τα καινούρια μου τραγούδια για τον Κλόουν γι' αυτή τη χορωδία τα έγραψα. Από το βιβλίο του εξαιρετικού λογοτέχνη και συγγραφέα Δημήτρη Μανθόπουλου επέλεξα ό,τι προκαλεί την προσωπική μου "παιδική αθωότητα" παίζοντας κι εγώ με λέξεις, συνειρμούς, συμβολισμούς, μελωδίες και νοήματα που δεν αφορούν αποκλειστικά και μόνο τα παιδιά της μικρής ηλικίας. Στο μέτρο και της δικής μου "παιδικότητας" έφτιαξα ξανά το δικό μου ιδεατό κόσμο ενός διαφορετικού χρόνου (όχι κατ' ανάγκη παλαιότερου) και συνδέθηκα με τα παιδιά της Νίκαιας για να πορευτούμε δισκογραφικά.
Μαζί με την παιδική χορωδία φιλοξενήθηκαν γνωστοί και σεβαστοί τραγουδιστές του ελληνικού τραγουδιού, η Μαριώ, ο Μανώλης Μητσιάς και η Αναστασία Μουτσάτσου, για να ζεστάνουν ακόμα περισσότερο το δικό μου τοπίο.
Ο Κλόουν, αυτό το συμπαθέστατο σύμβολο της χαρμολύπης, θα αναζητά ακατάπαυστα τα συναισθήματα των ανθρώπων, μικρών ή μεγάλων, σε όλες τις εποχές και τους χρόνους, είτε σε δύσκολες, είτε σε εύκολες συνθήκες μέσα από τα τραγούδια μας.
Νιώθω την ανάγκη τα τραγούδια του δίσκου να τα αφιερώσω στα πλασματάκια Ιάσονα, Αριάδνη, Έλλη και Οδυσσέα. Στα εγγονάκια μου.


Νότης Μαυρουδής
Aθήνα, Μάρτιος 2009






Σημείωση: Οι στίχοι των τραγουδιών είναι από το βιβλίο του Δημήτρη Μανθόπουλου "Με των στίχων τα φτερά" (εκδόσεις Διάπλαση).
.

Πέμπτη 14 Μαΐου 2009

Δύο τραγούδια για τον «Επαγγελματικό προσανατολισμό»!

.
Με αφορμή την έναρξη των Πανελληνίων Εξετάσεων, το Άρωμα του Τραγουδιού θυμάται δύο καταπληκτικά τραγούδια που σημάδεψαν τη νιότη τού διαχειριστή τού blog, και έπαιξαν καταλυτικό ρόλο στη μετέπειτα “λαμπρή” επαγγελματική του σταδιοδρομία! Δυο διαχρονικά τραγούδια – ποταμοί, προφητικά και άκρως διδακτικά, που με τον πιο σαφή τρόπο βοηθούν τους υποψηφίους να πάρουν τις σωστές αποφάσεις για το μέλλον τους…
.
.
Πέρα απ’ την πλάκα, τα δύο αυτά τραγούδια, το πρώτο του Λουκιανού Κηλαηδόνη και το δεύτερο του Σταμάτη Κραουνάκη σε στίχους του Γιάννη Ξανθούλη, αν και γράφτηκαν αρκετά χρόνια πριν και τα χωρίζει μεταξύ τους μια δεκαετία, παραμένουν επίκαιρα παρ’ όλες τις “μεταρρυθμίσεις” τις παιδείας και τις “αλλαγές” στην ελληνική κοινωνία. Έχοντας και τα δύο τον ίδιο τίτλο («Επαγγελματικός προσανατολισμός»), σχολιάζουν εξαιρετικά εύστοχα μία πραγματικότητα που έχει ριζώσει για τα καλά εδώ και δεκαετίες στις συνειδήσεις παιδιών και γονέων. Σίγουρα το θέμα είναι μεγάλο και χωράει πολύ συζήτηση. Η πρόθεση του Αρώματος δεν είναι βεβαίως να ανοίξει καμία τέτοια συζήτηση γύρω απ’ το τεράστιο θέμα της παιδείας, των εξετάσεων και της επαγγελματικής αποκατάστασης, αλλά με αφορμή την πρεμιέρα των Πανελλαδικών να θυμίσει δυο επιθεωρησιακού τύπου τραγούδια (το δεύτερο μάλιστα ακουγόταν επί σκηνής στις παραστάσεις του Γιώργου Μαρίνου), να ευχηθεί από καρδιάς Καλή Επιτυχία στους υποψηφίους, και να ελπίζει ότι θα αυξηθούν γύρω μας οι άνθρωποι εκείνοι που θα κάνουν το μεράκι τους επάγγελμα!!

Επαγγελματικός προσανατολισμός

Αν τέλειωσες γυμνάσιο και θες να μορφωθείς
πριν πάρεις μιαν απόφαση, καλά να το σκεφτείς,
κι αυτά που λένε γύρω σου να μην τ’ ακούς ποτέ
μονάχος σου να ψάξεις να δεις τι γίνεται,
καλές οι επιστήμες και τα διπλώματα
το θέμα όμως είναι τι γίνεται μετά.

Λοιπόν που λες, το πρόβλημα δεν είναι το να μπεις
είναι που σου την έχουνε στημένη μόλις βγεις,
και όπως δεν υπάρχει και προγραμματισμός
αρχίζουνε τα κόλπα κι ο ανταγωνισμός,
καλό είν’ ένα δίπλωμα από Ανώτατη Σχολή
μα οι θέσεις είναι λίγες και οι απόφοιτοι πολλοί!

Γι’ αυτό σου λέω, σκέψου το και πρόσεξε πολύ
γιατί πριν από σένα την πάθανε πολλοί,
που πήραν το πτυχίο τους και με βαθμό καλό
κι αφού δουλειά δε βρήκαν, το κάνανε ρολό,
ρολό λοιπόν το κάναν κι όπως ήταν φυσικό
αφού το καμαρώσαν το βάλανε στον κ……….

Μουσική – στίχοι - ερμηνεία: Λουκιανός Κηλαηδόνης
Δίσκος: Ψυχραιμία παιδιά (1979)

--------------------------

Επαγγελματικός προσανατολισμός

Να γίνει ένας μηχανικός, να γίνει γεωπόνος
να γίνει οδοντίατρος, να γίνει χορευτής,
να γίνει κάτι σαν Κουστώ, να γίνει ένα μασώνος
να γίνει ένας παιδίατρος, να γίνει σουβλατζής.

- Σουβλατζής;

Ας γίνει λίγο ιερεύς, ας γίνει ταγματάρχης
ας γίνει έστω μοντελίστ, ας γίνει χειρουργός,
ας γίνει βιομήχανος και εργοστασιάρχης
ας γίνει ένας υπάλληλος, ας γίνει υπουργός.

- Υπουργός;
Να γίνω τραπεζιτικός, να γίνω τραπεζίτης
να γίνω λίγο μαραγκός, να γίνω της ΔΕΗ,
να γίνω ένας κηπουρός, γιατρός κομπογιανίτης
να γίνω αεροσυνοδός στην Ολυμπιακή.

Μη, μη, τζους, τζους!
Α πα πα πα πα!!
Ας γίνει ένας συγγραφεύς να γράψει Βίπερ Νόρα
ας γίνει ένας ναύαρχος, ας γίνει εφοπλιστής,
ας γίνει πρωταγωνιστής και όποιον πάρει η μπόρα
ας γίνει ένας δήμαρχος, ας γίνει νταβατζής.

- Νταβατζής;
Θα γίνω αποθηκάριος, θα γίνω αστροναύτης
θα γίνω ποδοσφαιριστής και ό,τι θέλω εγώ,
θα πάρω πλοίο την Αργώ, θα γίνω αργοναύτης
θα πάω να βρω τη Μήδεια και θα την παντρευτώ.

Μη, μη, τζους, τζους!
Α πα πα πα πα!!
Μη μη τη Μήδεια γιατί είναι μαγίστρα.

- Θα γίνω ό,τι θέλω εγώ και ό,τι μου γουστάρει!

Σύνελθε και κοίταξε να μην καταστραφείς.

- Θα γίνω πρωταγωνιστής, θα ρίξω ζάρι!

Θα καταντήσεις ζιγκολό, Παρθένα Βαγγελίστρα.

- Θα κυνηγήσω το σουξέ, θα φτάσω στο φεγγάρι!

Θα γίνεις ένα τίποτα κι ένα μηδενικό.

- Δουλειά σας!…


Μουσική: Σταμάτης Κραουνάκης - στίχοι: Γιάννης Ξανθούλης
Ερμηνεία: Γιώργος Μαρίνος - χορωδία
Δίσκος: Αυτός, ο Γιώργος (1989)

.
.

Κυριακή 10 Μαΐου 2009

Ευγένιος Σπαθάρης 1924 – 2009

.
.
Ο καραγκιοζοπαίχτης, ο ζωγράφος, ο λαϊκός καλλιτέχνης.
Ο Ευγένιος Σπαθάρης τού θεάτρου σκιών, ο μακρινός “απόγονος” του Θεόφιλου και του Αριστοφάνη. Ο συνοδός των παιδικών μας χρόνων, τότε που η αυλή των Θαυμάτων του ευωδίαζε απ’ το άρωμα τού νυχτολούλουδου και της τριανταφυλλιάς, λίγο πριν ακουστεί ο ήχος από το καμπανάκι και ξεχυθούν οι σκιές πάνω στον μπερντέ.
Ο είρωνας, ο σατιρικός, ο βαθιά λαϊκός.

Φιγούρα κι ο ίδιος τού δικού του θεάτρου σκιών, διάφανος και σοφός σαν τον πρωταγωνιστή του, αλλάζοντας διαρκώς φωνές (πότε Καραγκιόζης, πότε Χατζηαβάτης, πότε Αγλαΐα), αναχώρησε χθες το βράδυ αφήνοντας όλα τα φώτα τού μπερντέ αναμμένα. Η μουσική της έναρξης των παραστάσεών του παρέμεινε στα ηχεία να παίζει ξέφρενα αναγγέλλοντας την τελευταία παράσταση, τη στιγμή που σε μία γωνιά ο Τσαρούχης ολοκλήρωνε το πορτραίτο τού πατέρα του, Σωτήρη Σπαθάρη, ο Χατζιδάκις τελείωνε ακόμα ένα Σχόλιο του Τρίτου με θέμα την Τέχνη του Καραγκιόζη, και ο Σαββόπουλος κούρδιζε την κιθάρα του για να κατηφορίσει προς το Κύτταρο.

Ας σταματήσουμε για λίγο ό,τι κι αν κάνουμε για ν’ ακούσουμε τον Δάσκαλο.
Ευγένιε, ένα “Ευχαριστώ” είναι πολύ λίγο…

.