Τρίτη, 30 Σεπτεμβρίου 2008

“Ένα σημάδι των καιρών μας, ο έρωτάς μας λαχανιάζει περπατώντας…”

.
Όσοι βρέθηκαν πριν από μία βδομάδα στο Καλλιμάρμαρο, αλλά και οι υπόλοιποι που παρακολουθήσαμε κάποιες λίγες σκηνές στην τηλεόραση από την μεγάλη συναυλία για το περιβάλλον που διοργάνωσαν ο Ραδιοτηλεοπτικός σταθμό ΣΚΑΪ, το Μουσείο Γουλανδρή και ο «Μελωδία 99,2», έχουν σίγουρα πολλά να θυμούνται από την παρουσία των 15 καλλιτεχνών πρώτης γραμμής που “παρέλασαν” με τα τραγούδια τους μπροστά στα μάτια των 55.000 περίπου θεατών! Όμως, κατά γενική ομολογία, η πιο συγκλονιστική στιγμή της βραδιάς ήταν η παρουσία του Δημήτρη Μητροπάνου που με την ερμηνεία του και το ζεϊμπέκικο που χόρεψε επί σκηνής, συγκίνησε το κοινό, και κείνο με τη σειρά του “ράγισε” τα μάρμαρα του σταδίου από την ένταση και τη διάρκεια των χειροκροτημάτων. Με αφορμή την επανεμφάνιση του Δημήτρη Μητροπάνου στη σκηνή, νιώθω πως είναι η πιο κατάλληλη στιγμή για το «Άρωμα του Τραγουδιού» να αναφερθούμε σ’ αυτή την τόσο ιδιαίτερη περίπτωση λαϊκού ερμηνευτή που για 40 περίπου χρόνια(!) υπηρετεί το λαϊκό τραγούδι με ήθος και συνέπεια.
Όταν ξεκινάει κανείς να βάλει σε μια σειρά τη δισκογραφία του Δημήτρη Μητροπάνου, μοιραία βρίσκεται μπροστά σε μια διαδρομή που περιλαμβάνει μεταξύ άλλων και πολλούς κλασσικούς δίσκους και μεγάλες στιγμές του σύγχρονου ελληνικού τραγουδιού. Από τον «Άγιο Φεβρουάριο» του Δήμου Μούτση μέχρι τα «Πικροσάββατα» του Μίκη Θεοδωράκη, από τις συνεργασίες του με τον Γιάννη Σπανό, τον Απόστολο Καλδάρα και τον Γιώργο Χατζηνάσιο μέχρι του «Αιώνα την παράγκα» του Θάνου Μικρούτσικου, ο κατάλογος της δισκογραφίας του Μητροπάνου δε συμπληρώνει μια απλή διαδρομή ενός ερμηνευτή˙ μας αποκαλύπτει μια ολόκληρη περίοδο του σύγχρονου λαϊκού τραγουδιού που στο σύνολό της ξεφεύγει από τις νυχτερινές πίστες τις πνιγμένες στα γαρύφαλλα, και μας οδηγεί σε μουσικές διαδρομές όπου η λαϊκή δημιουργία συναντά την ποίηση του Μάνου Ελευθερίου, του Δημήτρη Μητρόπουλου, του Άλκη Αλκαίου και πολλών σημαντικών δημιουργών. Ο Μητροπάνος δεν επέλεξε στην καριέρα του να πει αναλώσιμα τραγούδια της “καψούρας” που έκαναν πρόσκαιρη επιτυχία και μετά ξεχάστηκαν. Κι αν κάποιες στιγμές (ιδιαίτερα κατά τη δεκαετία του ’70) εντάχθηκαν στο ρεπερτόριό του κάποια πιο ελαφρά ερωτικά κομμάτια, η συνολική του διαδρομή χαρακτηρίζεται από τραγούδια που κι αυτά με τη σειρά τους χαρακτήρισαν την εποχή τους, όπως το «Άλλος για Χίο τράβηξε» και – φυσικά – την κλασσική πλέον «Ρόζα».

Υπάρχουν όμως και κάποιες άλλες, σαφώς λιγότερες στιγμές στη δισκογραφία του Μητροπάνου, όπου ο ίδιος διάλεξε να ξεφύγει από τους λαϊκούς ρυθμούς που μας είχε συνηθίσει και να ερμηνεύσει τραγούδια που με την πρώτη ματιά έμοιαζαν τελείως ξένα προς τη φωνή του (αρκεί να θυμηθούμε το γνωστό «Για να σ’ εκδικηθώ» με τον Λάκη Παπαδόπουλο και το «Κλείνω κι έρχομαι» με τον Νίκο Πορτοκάλογλου). Ακριβώς όμως σε αυτές τις ηχογραφήσεις, είναι που διαπιστώνουμε τις ερμηνευτικές δυνατότητες του. Όταν δηλαδή ένας τραγουδιστής που για χρόνια έχει συνδέσει το όνομά του αλλά και την τεχνική του στο τραγούδι με ρυθμούς και δρόμους λαϊκούς, πετυχαίνει να ερμηνεύσει τραγούδια ενός άλλου ρεπερτορίου με την ίδια ευκολία και κυρίως με την ίδια εσωτερική ένταση.
Ένα τέτοιο δείγμα, λιγότερο γνωστό από τα παραδείγματα που αναφέρθηκαν πιο πάνω, το βρίσκουμε στον προσωπικό δίσκο του Κώστα Στρατηγόπουλου με τίτλο «Σημάδια των καιρών» που εκδόθηκε το 1998. Τον Κώστα Στρατηγόπουλο τον έχουμε συναντήσει πάρα πολλές φορές στην ελληνική δισκογραφία, άλλες φορές ως κιθαρίστα και άλλες ως ηχολήπτη. Αν κάποιος ρίξει μια ματιά στα «Χαιρετίσματα» του Βασίλη Παπακωνσταντίνου, αλλά και σε δίσκους του Νίκου Ζιώγαλα (όπως πχ στο «Γυρνάει ο καιρός» του 1994) θα βρει τον Στρατηγόπουλο να παίζει τις ηλεκτρικές κιθάρες, ενώ ακόμα περισσότερες είναι οι φορές που τον συναντάμε ως ηχολήπτη σε δίσκους όπως η «Παράξενη εποχή» του Γιώργου Δημητριάδη, σε ορισμένα τραγούδια της «Βροχής από κάτω» του Θανάση Παπακωνσταντίνου και αλλού.

Στα «Σημάδια των καιρών» ο Δημήτρης Μητροπάνος συμμετείχε ερμηνεύοντας τρία τραγούδια. Τα δύο απ’ αυτά ήταν πάνω στους λαϊκούς ρυθμούς που έχουμε συνηθίσει να ακούμε τη φωνή του. Όμως, το τραγούδι με τον τίτλο «Ένα σημάδι», μια ρυθμική μπαλάντα στην οποία πρωταγωνιστεί η ακουστική κιθάρα και το ακορντεόν, αποτελεί μια ευχάριστη έκπληξη τόσο για την όμορφη μελωδία και τα τρυφερά λόγια της, όσο και για την ιδιαίτερη ερμηνεία του Δημήτρη Μητροπάνου.

ΕΝΑ ΣΗΜΑΔΙ

Ένα σημάδι στην αγάπη
είναι σημάδι σε μια αθώα γυρισμένη πλάτη,
ένα σημάδι στην ελπίδα
είναι το δάκρυ σου που τρέχει ακόμα και δεν είδα.
Πάνω στο χώμα η ψυχή μου
προχθές που πέρασες την κλώτσησες καλή μου,
σαν το κουτσό σκυλί στο δρόμο
σε μια πόλη που σκοτώσανε το νόμο.

Γέλα μου, να σε χαϊδεύω
είμαι εδώ, να μ’ ακουμπάς,
σκλήρυνε ο κόσμος έξω
δε σ’ ακούει αν πονάς.
Έχω κάτι να σου χαρίσω
πάρ’ το μη μου τ’ αρνηθείς,
δεν έχω άλλο να σ’ αφήσω
θα ‘μαι δω αν με χρειαστείς.

Ένα σημάδι στην αγάπη
είναι σημάδι σε μια αθώα γυρισμένη πλάτη,
ένα σημάδι στην ελπίδα
είναι το δάκρυ σου που τρέχει ακόμα και δεν είδα.
Ένα σημάδι των καιρών μας
ο έρωτάς μας λαχανιάζει περπατώντας,
σαν ένας γέρος σ’ ανηφόρα
μια τελευταία διαδρομή, τελειώνει η ώρα.

Το σημαντικό στην ερμηνεία του Δημήτρη Μητροπάνου, είναι ότι προσαρμόζει τον τρόπο που τραγουδά στις ανάγκες της μελωδίας και των στίχων, χωρίς όμως να αποκηρύσσει τα στοιχεία εκείνα που κάνουν τη φωνή του τόσο αναγνωρίσιμη. Στην ουσία, λειτουργεί όπως οφείλουν να αντιμετωπίζουν όλοι οι τραγουδιστές το υλικό που τους αναθέτουν οι δημιουργοί: ερμηνεύει το τραγούδι περνώντας το από το απόλυτα προσωπικό του ύφος, ενώ την ίδια στιγμή αποφεύγει για παράδειγμα τραβήγματα στη φωνή που απαιτούν τα ζεϊμπέκικα που ως επί τω πλείστον ανήκουν στο ρεπερτόριό του. Το πιο σημαντικό, είναι ότι “διαβάζει” το τραγούδι χωρίς να προσπαθεί να μιμηθεί το στιλ των συναδέλφων του που είναι πιο “εξοικειωμένοι” με αυτού του είδους τους ρυθμούς και τις μελωδίες. Όσο απλό κι αν φαίνεται αυτό, χρειάζεται ιδιαίτερα ανεπτυγμένο ένστικτο από την μεριά του ερμηνευτή για να αποβάλει (έστω και προσωρινά) τις συνήθειές του και να τολμήσει μια άλλη προσέγγιση σε ένα είδος τραγουδιού που δεν του είναι και τόσο οικείο. Ο Μητροπάνος στο «Ένα σημάδι», εξακολουθεί να είναι ο Μητροπάνος με την χαρακτηριστική Θεσσαλονικιώτικη προφορά και την αντρίκια εκφορά του λόγου˙ δεν είναι όμως ο εξωστρεφής Μητροπάνος του «Σ’ αναζητώ στη Σαλονίκη» και του «Αλίμονο». Είναι ο χαμηλόφωνος ερμηνευτής που βραχνιάζει ελαφρά όταν τραγουδάει “μια τελευταία διαδρομή, τελειώνει η ώρα”, είναι εκείνος που πραγματικά σε πείθει όταν λέει “δεν έχω άλλο να σ’ αφήσω / θα’ μαι δω, αν με χρειαστείς”.
Και εδώ ακριβώς είναι το πιο σημαντικό: όταν ένας δημοφιλής ερμηνευτής περνάει στην “απέναντι όχθη” και αναμετριέται με κομμάτια που είναι εκτός του ρεπερτορίου του, και τελικά κατορθώνει να σε πείσει (ως ακροατή) με τον ίδιο τρόπο που σε πείθει με τα βαριά ζεϊμπέκικα που έχει κατά καιρούς ερμηνεύσει με επιτυχία. Αντίθετα, είναι πολύ συχνές οι περιπτώσεις τραγουδιστών (από αυτούς που αποκαλούμε “πρώτα ονόματα”) που τολμούν αντίστοιχες κινήσεις και αποτυγχάνουν, όχι τόσο γιατί δεν είπαν καλά ή σωστά το κομμάτι, αλλά γιατί δεν μπόρεσαν να πείσουν τελικά κανέναν. Ξαναγυρίζουν λοιπόν στις δοκιμασμένες συνταγές τους και εξακολουθούν να κάνουν αυτό που ξέρουν καλύτερα. Στην περίπτωση του Μητροπάνου δε συνέβη κάτι τέτοιο. Με προσοχή και με μέτρο συμμετείχε σε δίσκους συναδέλφων του, “αναγκάζοντας” πολλές φορές μια μερίδα του κοινού που ποτέ δε θα πρόσεχε τα τραγούδια του, να τον ακούσει σε κάτι καινούργιο για τα δικά του δεδομένα και μάλιστα να συνδέσει τη φωνή του με συγκεκριμένα τραγούδια ώστε να φαίνεται πολύ δύσκολο πια να τα ακούσουμε με άλλον ερμηνευτή (το παράδειγμα του «Για να σ' εκδικηθώ» νομίζω ότι είναι το πιο χαρακτηριστικό).


Απ’ όσο γνωρίζω, ο δίσκος του Κώστα Στρατηγόπουλου «Σημάδια των καιρών» δεν κυκλοφορεί πια στο εμπόριο (ο οποίος βεβαίως, έχει πολύ όμορφα τραγούδια, εκτός από τις συμμετοχές του Μητροπάνου). Το «Ένα σημάδι» όμως, βρίσκεται σε μια πρόσφατη κασετίνα με τον τίτλο «Η ζωή μου είναι ένα τραγούδι» που περιλαμβάνει μεγάλες επιτυχίες του Δημήτρη Μητροπάνου. Ένας τραγουδιστής που έχει γράψει την δική ξεχωριστή σελίδα στο σύγχρονο ελληνικό τραγούδι, τόλμησε να αναμετρηθεί με τραγούδια που ξεφεύγουν του ύφους των λαϊκών τραγουδιών και βγήκε νικητής! Με την ευχή λοιπόν να τον ξαναδούμε σύντομα στη σκηνή, ας ελπίσουμε και σε άλλες αντίστοιχες δικές του ερμηνείες γεμάτες έκπληξη, και την ίδια ατόφια λαϊκή πνοή που σε πείθει όταν τραγουδάει “ένα σημάδι των καιρών μας / ο έρωτάς μας λαχανιάζει περπατώντας…”.



5 σχόλια:

South Of The River είπε...

Ένας μεγάλος τραγουδιστής, με πολύ προσεγμένες συνεργασίες (το οποίο σε μια πορεία 40 ετών δεν είναι καθόλου απλή ιστορία). Μεγάλωσα με τη μητέρα μου να ακούει συνεχώς Μητροπάνο, τόσο επειδή τον εκτιμάει σαν καλλιτέχνη όσο και επειδή είναι και πατριώτες (Τρίκαλα αυτός, Καρδίτσα εκείνη...)...

Το σημαντικό Μάκη είναι αυτό που τόνισες: Πατάει σε (φαινομενικά) "ξένα" χωράφια, αλλά με τα... παπούτσια των δικών του χωραφιών... Κάνει τα τραγούδια δικά του, και ενίοτε συναρπαστικό είναι αυτό το "αταίριαστο" που βγαίνει!

Ένας παραλληλισμός που μου έρχεται στο μυαλό (από πλευράς ευχάριστης έπκληξης το αναφέρω) είναι ο Γ. Αγγελάκας στη συνεργασία του με τον Θ. Παπακωνσταντίνου στον "Βραχνό προφήτη", όπου ακούστηκε για πρώτη φορά να τραγουδάει μελωδικά (και συναρπαστικά), ενώ μέχρι τότε με τις Τρύπες τον είχαμε μάθει απλά να απαγγέλλει (με τον δικό του, μοναδικό και μη-αντιγράψιμο τρόπο).

Καλημέρες φίλε!

I'mthedoor είπε...

Μάκη γεια, αλλά..."τι το θες το κουταλάκι;".
Ο Μητροπάνος "έψησε" τη λαϊκή φωνή του,αγαπήθηκε από τον κόσμο τραγουδώντας και καψουροτράγουδα. Η πυρετώδης του ερμηνεία ταυτίστηκε απόλυτα με την "αρρώστια" του έρωτα.
Το παράπονο,ο λυγμός ξεχειλίζουν από τη δικιά του όχθη.
Πατώντας στα τραγούδια της δεκαετίας του 70 στάθηκε επιτυχημένα αξιοπρεπής όταν πια το λαϊκό τραγούδι έπαψε να είναι αυτό που ήταν.

Υ.Γ. Άκου το:"Σε μια στοίβα καλαμιές".

το Άρωμα του Τραγουδιού είπε...

@south of the river: πέτυχα τον Μητροπάνο εχθές για λίγο στην tv και έμαθα ότι το χειμώνα θα εμφανιστεί ξανά σε κάποιο κέντρο της Αθήνας. Είδα πως ξεσήκωσε για άλλη μια φορά το κοινό της εκπομπής με τα τραγούδια που είπε και θαύμασα την αξιοπρέπειά του. Δεν είναι και λίγο πράγμα μετά από τόσα χρόνια να μπορείς να αντικρίζεις το κοινό χωρίς να έχεις ίχνος έπαρσης.

@i’mthedoor: δε μπορώ να πω πως έχεις άδικο (μου επιτρέπεις να σου μιλάω στον ενικό, σωστά;…)
Σε μια διαδρομή τεσσάρων δεκαετιών στο λαϊκό τραγούδι, φυσικά και υπάρχουν πολλά τραγούδια της “καψούρας” στο ρεπερτόριο όλων των ερμηνευτών της εποχής του Μητροπάνου. Αν δεν είχε πει κι αυτά, ίσως να μην ήταν τόσο δημοφιλής. Ίσως (όπως λες) κυρίως μέσα απ’ αυτά τα τραγούδια να αγαπήθηκε από μια μεγάλη μερίδα του κοινού του. Όμως, δεν έμεινε μόνο σ’ αυτά. Κι αν κάποια (αρκετά) τραγούδια του ξεχάστηκαν μέσα στο χρόνο ίσως να είναι ακριβώς αυτά.
Όπως λέω και πιο πάνω στον south of the river, τον έβλεπα εχθές στην τηλεοπτική εκπομπή που τραγούδησε ζωντανά και από κάτω ήταν πολλοί πιτσιρικάδες που τραγουδούσαν μαζί του τα «Κύθηρα» και την «Ρόζα», ενώ αμφιβάλω αν θα συμμετείχαν με τον ίδιο τρόπο εάν ο Μητροπάνος έλεγε εκείνα τα τραγούδια του ’70 με τα οποία τον γνώρισαν οι γονείς τους. Συμφωνώ απόλυτα σ’ αυτό που λες ότι “στάθηκε επιτυχημένα αξιοπρεπής όταν πια το λαϊκό τραγούδι έπαψε να είναι αυτό που ήταν”. Μήπως όμως το λαϊκό τραγούδι έπαψε να είναι αυτό που ήταν λόγω ΚΑΙ της αξιοπρέπειας κάποιων ερμηνευτών όπως ο Μητροπάνος; Όσοι τραγουδιστές της γενιάς του παρέμειναν σε κείνο το λαϊκό τραγούδι (γιατί απλά, αυτό ήξεραν μόνο να κάνουν), ή εξαφανίστηκαν ή παρέμειναν γραφικοί!

Σε ευχαριστώ για την παρέμβαση
Την καλημέρα μου

Iris είπε...

Πραγματικά πολύ όμορφο το τραγούδι. Το έχω ακούσει πολλές φορές, όμως αυτήν τη φορά κάτι με άγγιξε μάλλον παραπάνω στο άκουσμά του. Τί περίεργο κι αυτό με τα τραγούδια, σαν ήλιο αποκαλύπτονται μέσα από σύννεφα ξαφνικά! Ευχαριστώ για τη στιγμιαία ηλιοφάνεια. Καλή συνέχεια!

το Άρωμα του Τραγουδιού είπε...

@iris: χαίρομαι που το τραγούδι κατάφερε μια τέτοια ηλιοφάνεια, έστω και στιγμιαία.

Σε ευχαριστώ για την επίσκεψη
Καλή σου μέρα